HASTALIKLAR

MEME HASTALIKLARI

MEME HASTALIKLARI

Meme Kanseri Nedir?

MEME KANSERİ NEDİR?

Meme kanseri, süt bezleri veya sütü meme başına taşıyan kanalları döşeyen hücrelerden gelişiyor. Nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık oluşturan gen mutasyonu meme kanseri riskini artırıyor.

Meme kanseri, memenin süt bezlerinde ve üretilen sütü meme başına taşıyan kanalları döşeyen hücreler arasında, çeşitli etkenler sonucu kontrolsüz şekilde çoğalan ve başka organlara yayılma potansiyeli taşıyan hücrelerden meydana gelen tümöral oluşumdur.

Meme kanserine hangi etkenlerin neden olduğu kesin olarak bilinmiyor. Ancak günümüze kadar yapılan çalışmalarda, yüksek olasılık gösteren bazı faktörler belirlenmiş bulunuyor. Bazı kadınlarda genetik yatkınlık oluşturan gen mutasyonları (genlerde kansere eğilim yaratan bozukluklar) meme kanseri riskini artırırken, diğerleri kadın olmak dışında bir risk faktörü taşımıyor.

En büyük risk Kuzey Avrupalı kadınlarda

Meme kanserinden ölüm oranlarının en yüksek olduğu ülkeler Kuzey Avrupa’da bulunuyor. Bu ülkelerde oran, 100 binde 22.6. Çin ve Japon kadınların meme kanserinden ölüm oranları, Kuzey Avrupalı kadınların tam aksine, en düşük seviyede.  Bu oran Çin’de 100 binde 5.6 iken Japonya’da  8.3.

ABD’de tüm yaşamı boyunca her 8 kadından biri, meme kanserine yakalanıyor. 2008 yılında ABD’de 182 binden fazla kadına meme kanseri teşhisi kondu. 40 bin civarı kadın da meme kanseri nedeniyle hayatını kaybetti. Ancak bütün bu üzücü istatistiklerin yanı sıra, yüz güldüren sonuçlar da var.

Bugün ABD’de 2.5 milyon yaşayan, tedavi uygulanmış sağlıklı meme kanserli hasta bulunuyor. 40 yaş üzeri kadınlarda mamografik tarama programlarının artmasının ve menopozdaki kadınlara önerilen hormon replasman tedavilerinin gittikçe azalmasının, meme kanseri tedavisindeki başarıyı artırdığı düşünülüyor.

Meme Kanserinde Risk Faktörleri

Meme Kanserinde Risk Faktörleri:

  1. Anne ve kız kardeş gibi birinci derece akrabasında meme kanseri olanlar: Aile bireyleri arasında meme kanserine yakalanmış kimse bulunmasının, kadınların meme kanserine yakalanma olasılığını yükselttiği ifade edilmektedir. Özellikle kız kardeşi veya annesi meme kanserine yakalanan bir kadının, meme kanserine yakalanma riski, diğer kadınlara göre 2 ila 5 kat daha fazladır.
  2. 30 yaşından sonra ilk doğumunu yapmış olanlar: Kadınların ilk çocuğunu doğurma yaşı meme kanserine yakalanma açısından önemlidir. İlk çocuğunu 30 yaşından sonra doğuran kadınlarda meme kanseri görülme oranı 20 yaşından önce doğuranlara göre 2 kat daha fazladır. Hiç çocuk doğurmayan kadınlarda ise risk daha da yükselmektedir.
  3. 50 yaşın üzerinde olanlar: : İleri yaşta olmak önemli bir risk faktörüdür. Meme kanseri olan kadınların %70’nin yaşının 50 yaş ve üzerindedir. Yaşı 50 ve üzerinde olan kadınların meme kanseri olma olasılığı, yaşı 50’nin altında olan kadınlara göre 4 kat daha fazladır.
  4. Erken ilk adet (12 yaşından önce), geç menopoz (50 yaşın üstü): Erken adet görmeye başlaması ve geç yaşlarda menopoza girilmesi doğurganlık çağını uzatmaktadır. Bu sırada kadın daha uzun süre östrojen hormonu etkisi altında kalması meme kanseri riskini artırır.
  5. Kanserin daha önce bir memede görülmesi diğer memede de görülme riskini artırır: Daha önce meme kanseri geçiren ve tedavi olan kadınların, diğer memelerinde kanser gelişme olasılığı meme kanseri olmayan kadınlara göre 3-4 kat daha fazladır.
  6. Hiç emzirmemiş olanlar:
  7. Meme kanseri (BRCA) geni taşıyanlar:
  8. Doğum Kontrol Hapı Kullanılması: Doğum kontrol haplarının meme kanseri riski üzerine çelişkili yorumlar vardır. Uzun süreli (>10 sene) kullanımın riski hafif artırdığı, ancak doğum kontrol hapı kullanmayı 10 senedir bırakmış olan kadınlarda bu riskin tamamen ortadan kalktığı belirtilmiştir.
  9. Hiç doğum yapmamış olanlar:
  10. Östrojen Alınması ve Doğum Kontrol Hapı Kullanılması: Menopoz nedeniyle uzun süre (10 yıldan fazla) östrojen tedavisi gören kadınlarda meme kanseri görülme riski yükselmektedir.
  11. Şişmanlık ve Yağlı Beslenme: Şişmanlık özellikle 50 yaş ve üzerindeki kadınlarda meme kanserine yakalanma riskini artırmaktadır.
  12. Sosyo-ekonomik Seviyenin Yüksekliği: Varlıklı ve sosyo-ekonomik düzeyi yüksek olan kadınlarda, meme kanseri görülme sıklığının daha fazladır.
  13. Alkol Kullanılması: Net bir yorum olmamakla birlikte alkol kullanan kadınlarda meme kanseri riski daha yüksektir.
  14. Sigara Kullanılması: Sigaranın meme kanseriyle ilgili kesin bir ilişkisi tam olarak kurulamasa da bazı araştırmalarda sigaranın meme kanserinin oluşması yönünde bir etkisi olduğu saptanmıştır.
Meme kanserinden korunmak mümkün müdür?

Meme kanserinden korunmak mümkün müdür?

  • Özellikle A ve C vitamininden zengin taze meyve ve sebze tüketimi,
  • Emzirme,
  • Otuz yaş altı doğum yapma,
  • Spor ve egzersiz,
  • Obeziteden kaçınma,
  • Hayvansal yağlardan uzak durarak daha çok posalı gıdalarla beslenme,
  • Tütsülenmiş tuzlu ve konserve yiyecekler tüketmeme,
  • Sigaradan uzak durma,
  • Alkollü içki kullanmama,
  • Kanser riski yüksek hastalarda koruyucu olarak memenin iki memenin alınması meme kanseri riskini azaltmaktadır.
Meme Kanserinin Belirtileri

Meme Kanserinin Belirtileri

Meme kanserinin belirtileri hastalığın vücuttaki yayılım derecesine ve kişiye göre farklılık göstermektedir. Kadınların çoğunda meme kanserinin başlangıç döneminde ağrı olmamakla birlikte aşağıda yer alan belirtilerin kanser olmayan birçok hastada da görülebileceği bilinmelidir. Bu değişikliklerin büyük çoğunluğu zararsız olmakla birlikte küçük bir olasılıkla meme kanserinin ilk işaretleri olabileceği de unutulmamalıdır. Bu nedenle kadınların kendileri için neyin normal olduğunu bilmeleri, memelerinin doğal yapısını incelemeleri, değişikliklerin neler olduğunu saptamaları ve gecikmeden bildirmelerini öneririz. Ayrıca herhangi bir değişiklik olmasa da yaşları ile uyumlu meme tarama programlarına katılmalarını beklemekteyiz.

 Meme kanserinin belirtileri:

  1. Memede bir kitlenin varlığı,
  2. Memenin portakal kabuğu şeklinde bir görüntü alması,
  3. Doğumsal nedenlere bağlı olmaksızın meme başının içe çekilmesi,
  4. Meme başından kanlı ya da kansız akıntı gelmesi,
  5. Meme derisinde çekinti, ülser (yara), kızarıklık ve ödem (şişlik) oluşması,
  6. Meme çevresindeki lenf bezlerinde şişlik olması,
  7. Kolda şişlik oluşması.
Meme Kanser Tipleri Nelerdir?

MEME KANSER TİPLERİ NELERDİR?

Memede kanserlerin çoğu süt kanallarından (duktal kanser) veya süt bezlerinden (lobüler kanser) başlar. Kanser kontrolden çıkmış tek bir dejenere hücrenin sonsuz bölünme yeteneğine sahip olup çevre dokulara yayılarak yaşamımızı tehdit etmesidir.

Yayılma eğilimi olmayan/invaziv olmayan meme kanserleri:

İnvaziv olmayan meme kanserlerine aynı zamanda in situ meme kanseri de denir. İn situ terimi kanser hücrelerinin bir bölgeye sınırlı olduğunu ve meme içinde henüz yayılmadığını gösterir.

İn situ duktal karsinom (DCIS): süt kanalları içinde sınırlıdır.
İn situ lobüler karsinom (LCIS): süt bezleri içinde sınırlıdır.

dcis_range_tcm8-78725

İnvaziv meme kanserleri:

İnvaziv ya da infiltratif meme kanseri, süt bezleri veya süt kanallarına yayılmış ve vücudun diğer bölümlerine yayılma potansiyeli olan kanserlerdir.

İnvaziv duktal karsinom (IDC): süt kanallarından başlar ve daha sonra çoğalıp yakındaki tüm meme dokularını istila eder.

İnvaziv lobüler karsinom (ILC): Süt bezlerinden başlar ve daha sonra çevre dokulara yayılır.

Meme Kanseri Türleri

Meme Kanseri Türleri:

Meme kanserleri en yalın haliyle sporadik (kalıtsal olmayan) ya da kalıtsal meme kanseri olarak iki gruba ayrılır. Kalıtsal meme kanserleri tüm meme kanserlerinin yaklaşık %10-15 ini oluştururlar.

Kanserleşme meme süt kanalından (duktusundan) gelişiyorsa, buna duktal karsinom; meme lobülünden (süt bezinden) gelişiyorsa lobuler karsinom olarak adlandırılır.

Kanserleşme meme kanalının veya lobülünün iç çeperini (ilk hücre tabakasını) geçmemişse buna duktal veya lobuler karsinoma insitu adı verilir. Bu aşama kanserin oldukça erken aşaması olarak kabul edilir ve tedavide en başarılı olduğumuz grubu temsil eder. Bu aşamada tespit edilen hastalıkların oranı, toplumdaki farkındalığın artması ve  ileri tanı yöntemlerinin uygulanması ile her geçen gün artmaktadır.

Meme Kanserinde Evreleme

Evreleme Nedir? Nasıl yapılır?

Evre bir tümörün ne kadar ilerlemiş olduğunun göstergesidir.

Evre tümörün;

  • Büyüklüğü
  • Lenf nodlarına yayılma durumu
  • Uzak organa sıçrama (metastaz) durumuyla yakından ilişkilidir.

Tümör ne kadar büyükse ve/veya koltukaltına yayılmışsa evre o kadar ileri olur. Karaciğer, akciğer, kemik veya beyin gibi uzak organlara metastaz yapmışsa en ileri evre olarak kabul edilir.

Meme-Kanseri-4

Meme kanseri hastanın ameliyat öncesi evresi çeşitli görüntüleme yöntemleriyle tahmin edilmeye çalışılır. Kitlenin çapı ve koltukaltındaki lenf bezlerinin durumu mammografi, ultrasonografi veya MR gibi  yöntemlerle aydınlatılmaya çalışılır.  Uzak organ metastazı ise karaciğer ultrasonografi veya tomografisi, akciğer filmleri ve kemik sintigrafisi ile değerlendirilmeye çalışılır. Nihai evrelemenin ameliyat sonrası patoloji ve görüntüleme yöntemleriyle yapılacağı akılda tutulmalıdır. Son dönemlerde evrelemede PET’in (Pozitron Emisyon Tomografi) kullanımı gittikçe yaygınlaşmaktadır.

Meme Kanseri Ve Genetik

Meme Kanseri Ve Genetik:

Meme kanserlerinin %10 -15’i genetik değişimler ile ilişkilidir. Kalıtsal meme kanserlerinin büyük bir kısmı BRCA-1 ve BRCA-2 adı ile bilinen genlerde olan mutasyonlar ile ilişkili bulunmuştur. Son dönemlerde, BRCA-1 ve BRCA-2 gen mutasyonlarının ailesel olmayan, yani sporadik meme kanseri olgularında da bir rolü olabileceği düşünülmektedir. Özellikle üçlü-negatif, yani östrojen, progesteron ve HER2 reseptörü negatif olan meme kanserlerinde BRCA gen değişiklikleri görülmüştür. BRCA-1 veya BRCA-2 gen mutasyonu taşıyan kadınların hayatları boyunca meme kanseri olma ihtimali % 80 – 90, yumurtalık kanseri olma olasılığı ise %30-40 tır.  Bu oldukça yüksek bir risk oluşturur. Bundan dolayı BRCA-1 ve BRCA-2 gen mutasyonu olan kadınlara meme kanserinden korunmaları için her iki memenin alınması (mastektomi) önerilmektedir.

Tüm bu bilgiler ışığında;

  • Kişisel veya ailesel yumurtalık kanser öyküsü var ise
  • Birinci dereceden herhangi bir akrabası 50 yaşından önce meme kanseri tanısı almış veya ikiden fazla 1. derece yakınında meme kanseri olması
  • Üçten fazla 2. derecede yakını meme kanseri hastalığı teşhisi almış ise
  • Birinci veya 2. derece yakınlarında hem meme hem yumurtalık kanseri olması
  • Kendisinde veya 1.yakınlarında her iki memede kanser öyküsü var ise
  • Erkek yakınlarında meme kanseri öyküsü var ise

BRCA-1ve BRCA-2 gen mutasyonu araştırılması gibi genetik danışma önerilir.

Gebelik Ve Emzirme Döneminde Meme Kanseri

Gebelik Ve Emzirme Döneminde Meme Kanseri:

Meme kanseri yaklaşık 3000 gebelikte bir ortaya çıkar.  Gebelik ve doğum sonrası dönemin en sık görülen kanseridir. Gebelik ve emzirme döneminde memelerde hassasiyet ve büyüme oluşur. Bu dönemde ortaya çıkan bir kitlenin ve dolayısıyla meme kanserinin fark edilmesi zorlaşır. Bu nedenle meme kanseri tanısının konması gecikir. Bu gecikme nedeniyle aynı yaş döneminde gebe olmayan kadınlara göre meme kanseri daha geç evrede saptanır. Östrojen ve prolaktin gibi hormonların meme kanserinin büyümesini arttırdığı bilinmektedir.

Gebelik ve emzirme dönemindeki kadınlar kendi kendini muayene etmeli ve rutin gebelik muayenelerinde doktor tarafından meme muayenesinin yapılması gerekir. Herhangi bir bulgu saptanırsa uygun tanısal girişimler kullanılarak tedavi uygulanır.

Erkeklerde Meme Kanseri

Erkeklerde Meme Kanseri:

Meme kanserlerinin %1’i erkeklerde meydana gelir. Erkeklerin meme uçlarının altında az miktarda meme dokusu bulunmasına rağmen bu bölgede meme kanseri görülebilir. Erkeklerde meme kanseri sıklıkla 60 yaşın üzerindeki erkeklerde saptanır. Meme kanseri kadınlara özgü bir hastalık gibi düşünüldüğü için erkekler bu durumun farkına geç varır. Bu nedenle kanser tanısı konduğunda hastalık ilerlemiş olur.

Meme kanseri olan erkeklerde en sık görülen belirti meme dokusunda kitledir. Meme ağrısı meme kanserinde nadiren görülür. Meme bölgesinde büyüme veya ağrı olması sıklıkla jinekomastiye (erkeklerde meme dokusunun artması) bağlıdır. Memede oluşan değişiklikler fark edildiğinde doktor tarafından meme muayenesi yapılmalıdır.

Yakın akrabada meme kanseri varlığı, birden fazla akrabada ve özellikle 40 yaşın altında meme kanserinin saptanmış olması meme kanseri riskini arttırır. Kitle ve başka belirtiler görüldüğünde en kısa zamanda doktor kontrolünden geçilmesi hastalığın erken tanınması açısından önemlidir.

Meme Ucunun Paget Hastalığı

Meme Ucunun Paget Hastalığı:

Meme ucunun yapısının bozulması, sert düzensiz çekinti ve girintilerin oluştuğu buruşukluk halinin olması, çoğu kez ¨portakal kabuğu¨görüntüsünün izlenmesi, meme başının kötü huylu dönüşümüne işaret edebilir. Meme kanalı veya meme dokusu kaynaklı kansere eşlik edebilir.

Meme içinde oluşmuş bir kansere ikincil meme ucundaki değişiklik şeklinde olabileceği gibi, meme başının kendi kanser hastalığı şeklinde de gelişebilir. Meme başının iyi huylu dermatolojik hastalıkları (kaşıntılı hastalık olan egzama gibi) ile karıştırılmamalıdır.

Meme başı ve ucunda ortaya çıkan en ufak değişiklik, meme uzmanınca değerlendirilmelidir.

Tanısında biyopsi gerekmektedir ve Paget Hastalığı tanısı konulduğunda tedavi memenin tamamen alınmasını gerektirir.

''Erken Teşhis''

“ERKEN TEŞHİS”

AMA NASIL ?
Meme kanserini erken teşhis etmenin 3 altın anahtarı vardır.

  • Kendi kendini muayene etme
    Periyodik doktor muayenesi
    Mammografi

KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ NASIL YAPILIR:

Her kadın ayda bir kez kendi memesini kontrol etmelidir. Her kadının meme yapısının farklı olduğunu unutmamak gerekir. Ve her kadının memesi, yaş ile, mensturasyonun dönemi ile, hamilelikte, menapozda ve doğum kontrol hapı yada hormon ilecı kullandığında da değişiklikler gösterir. Menturasyon hemen öncesi veya menturasyon sırasında memelerin biraz şişmesi ve hassaslaşması da normaldir. Hasta kendi kendini muayene ederken verya başka bir zamanda memesinde farkettiği değişiklikleri hemen doktoruna bildirmelidir.

 YILLIK DOKTOR KONTROLÜNÜ NEREDE NASIL YAPTIRABİLİRİM ?

Ülkemizde meme hastalıkları genel cerrahi uzmanlık alanına girmektedir. Bu nedenle yıllık kontrolünüzü genel cerrahi uzmanının yapması doğru olur. Meme kanseri erken tanısında aktif rol almalısınız. Doktorunuzla yapacağınız görüşmeler sırasında, hangi bulgulara karşı uyanık olmanız ve düzenli kontrollerinizin planlanması konusunda bilgi alabilirsiniz. Bunun dışında sormak istediğiniz konuları önceden not alırsanız muayene sonrası görüşme sırasında unutmazsınız. Doktorun tavsiyeleri, sizin yaşınıza tıbbi öz geçmişinize ve diğer faktörlere bağlı olacaktır.

Mammografi Nedir?

MAMMOGRAFİ NEDİR?

Mammogram özel bir rontgen filmidir. Vücudun diğer bölgelerinde yapılan radyolojik incelemeden farklıdır. Hiçbir meme yakınması olmayan kadına yapılan mamografi baz mamografidir. Gelişmiş ülkelerde düzenli olarak mamografi yapılması, kadınlarda meme kanserine bağlı ölüm oranını hızla düşürmektedir.

Mammografi çekmek için çok düşük dozlarda radyasyon verilir. Her bir memenin iki yönlü biri üstten diğeri yandan çekilen filmidir. Çekilen filmin daha net olması için memenin 2 plaka arasında hafifçe sıkıştırılması gerekir. Bu sıkıştırma biraz rahatsızlık verse de sadece birkaç saniye sürecektir.

Pek çok olguda mammografi henüz klinik bulgu vermeyen tümörlerin ortaya çıkarılmasını sağlar. Mammografi meme dokusu içinde küçük kalsiyum çöküntülerini de gösterir. Kalsiyum çöküntüleri genellikle selimdir ancak ince yıldızsı uzantılar şeklinde ki çok küçük kalsifikasyonlar (mikrokalsifikasyon) kanserin erken dönem bulgusu olabilir.

Her yaştaki kadınlar için, bir hekim tarafından meme muayenesi yapılması, periyodik sağlık kontrollerinin bir parçasıdır. Ancak 35 yaşında mutlaka bir mammografi alınmalı (baz mammografi) daha sonra 50 yaşına kadar iki yılda bir elli yaşından sonra her yıl düzenli olarak çekilen mamografilerle her iki meme de radyolojik olarak takip edilmelidir. Klinik olarak yapılan muayeneler hiçbir zaman çekilen mamografinin yerini tutmaz.

Mammografik Taramanın Riskleri Nelerdir?

Deneyimli bir uzman tarafından çekilmesi gerekiyor:
Mamografide zaman zaman şüpheli bulgular ortaya çıkabiliyor ve bu nedenle hastanın geri çağrılması, ek filmler çekilmesi, hatta zaman zaman biyopsi yapılması gerekebiliyor. Bu nedenle hasta endişe duyabiliyor. Dijital mamografi ve özellikle tomosentez bu riski oldukça azaltıyor. Gereksiz ek çekimlerden ve biyopsilerden kaçınmak için mamografilerin mutlaka deneyimli bir meme radyoloğu tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.

Bazı durumlarda ultrasonografiye de ihtiyaç duyulabiliyor: Mamografik taramalarda kanser kendisini her zaman göstermeyebiliyor. Özellikle meme parankimi yoğun olan kadınlarda mamografinin duyarlılığı oldukça düşük. Bazen kitle fizik muayenede ele gelse bile mamografide bulgu vermeyebiliyor. Mamografinin kanser saptamadaki başarısı cihazın kalitesi ve hekimin tecrübesi ile yakından ilişkili olsa da en tecrübeli ellerde bile yüzde 80-85 civarında olduğunun unutulmaması gerekiyor. Dijital mamografi ve tomosentez ile bu oran artırılabiliyor. Özellikle meme parankimi yoğun olan kadınlarda taramada mamografinin ultrasonografi ile birlikte kullanılması gerekiyor. Bu şekilde duyarlılık yüzde 90’ın üzerine çıkarılabiliyor.

Meme Kanserinde Tanı Yöntemleri

meme-kanseri-mi-değilmi

MEME KANSERİNDE TANI YÖNTEMLERİ

Günümüzde 40 yaşın altındaki sağlıklı kişilerde 3 yıllık aralıklarla önerilen muayene ile kontrolünün, 40 yaşın üzerinde yıllık yapılması önerilmektedir. Ancak bu görüş meme kanserinde genetik etmenler söz konusu ise değişebilir. Meme hastalıklarının tanısının konmasında kendi kendine muayene tanısal sürecin bir aşaması da olsa fizik muayenenin meme konusunda deneyimli bir cerrah tarafından yapılması gereklidir. Çünkü yapılan araştırmalar meme ile ilgili yakınma nedeniyle meme kliniğine başvuran hastaların yaklaşık % 50’sinde hasta tarafından memede herhangi bir anatomik anormalliğin fark edilmediğini ortaya koymaktadır. Doktor muayenesinin ardından en sık kullanılan radyolojik tetkikler şunlardır:

  • Dijital mammografi
  • Tomosentez
  • Ultrasonografi (USG)
Dijital Mammografi

DİJİTAL MAMMOGRAFİ
Meme hastalıklarının tanısında mamografi bugün klinik uygulamanın vazgeçilmezi durumundadır. Düşük doz radyasyon kullanılarak yapılan bir tarama yöntemidir. Genel olarak mamografi çekiminin memeyi kanser yönünden risk altına soktuğu yanlış bir kanı olarak yerleşmiştir. Literatürde tarama amaçlı mamografi yüzünden meme kanseri geliştiğine dair bir kanıt bulunmamaktadır. Fizik muayene ve mamografi, ele gelmeyen lezyonların tanısında sağladığı yardımla kanserin daha erken tanısını sağlamakta ve hastaların sağ kalımını olumlu etkilemektedir. Günümüzde, mamografi uygulamaları için tercih edilen yöntem “Dijital
Mamografi”dir. Burada çekilen görüntüler film üzerine değil bilgisayar ekranına aktarılmaktadır. Görüntüler elde edildikten sonra ekranda istenirse seçilen alanlar büyütülerek daha ayrıntılı değerlendirme sağlanabilmekte ve ek film almaya gerek kalmamaktadır. Ekranın penceresi ile oynanarak memenin her noktası ayrı ayrı değerlendirilebilmektedir. Dijital mamografi ile memenin kalınlığı ve yoğunluğuna
göre verilecek dozu ve sıkıştırma şiddetini ayarlayarak gerek hastanın gereksiz radyasyon almasına gerekse fazla sıkıştırmayla ağrı duymasına engel olunur. Ek film alınmaması hastanın aldığı radyasyon dozunu azaltmaktadır. Ayrıca bu yöntemle elde olunan görüntülerin arşivlenerek daha sonraki takiplerde kolaylıkla tekrar kullanılabilmesi mümkün olmaktadır. Filmlerin kaybolması ya da bozulması riskleri ortadan kalkmaktadır.

Tomosentez

TOMOSENTEZ
Meme dokusunun çok belirgin olduğu durumlarda dijital mamografi, üst üste gelen dokuları ayırarak problemli alanların gösterilmesinde yetersiz kalabilmektedir. Böyle durumlarda hastaya ek film çekme ihtiyacı doğabilmektedir. Çekilen her ek film hastanın aldığı radyasyon dozunu artıracağı için bu istenmeyen
etkiyi ortadan kaldırmak ve doğru tanıya yardımcı olabilmek için meme radyolojisinde uygulamaya konan son gelişme “Tomosentez”dir. Tomosentez, meme dokusunun 3 boyutlu olarak değerlendirilmesini sağlayan bir dijital mamografi programıdır. Dijital mamografide meme dokusu 2 ayrı pozisyonda alınanfilmlerle 2 boyutlu değerlendirilebilir. Tomosentezde ise belirli açılar arasından düşük radyasyon dozu ile peş peşe alınan görüntüler yeniden düzenlenir ve hastanın çok sayıda görüntüsü olur. Bu şekilde hacimsel ve 3 boyutlu bir değerlendirme yapılır. Farklı açılarla elde edilen çok sayıda görüntü ile normal dokulartarafından örtülen ve görüntülenemeyen kitlelerin görüntülenmesi kolaylaşır. Çalışmalar tomosentez ile özellikle çok yoğun meme yapısında tümörlerin daha kolaylıkla saptanabildiğini ve tümör sınırlarının
daha ayrıntılı olarak değerlendirilebildiğini göstermektedir. Tomosentezde alınan radyasyon dozu miktarının, normal dijital mamografi ile alınan radyasyon dozu ile hemen hemen aynı olduğu bilinmektedir.
Tomosentez içinde çekim yaparken tıpkı normal dijital mamografilerde olduğu gibi meme dokusunun sıkıştırılması gerekmektedir.
Günümüzde memenin sıkıştırılmadan görüntülerin alındığı bir mamografi sistemi yoktur.

Ultrasonografi (USG)

ULTRASONOGRAFİ (USG)
Meme içindeki içi sıvı dolu yapılar ve katı lezyonların ayırıcı tanısında yararlı olduğu gibi, özellikle kistlerin tanı-takip ve tedavisinde yol göstericidir. Günümüzde yüksek çözünürlüklü ultrasonografik incelemeler katı lezyonların tedavisinde, iyi huylu kitlelerle kanser ayrımının yapılmasında deneyimli ellerde değerli bilgiler
verebilmektedir. USG’de hastanın radyasyona maruz kalmaması, ağrısız bir tetkik olması, eş zamanlı tanısal girişimlere olanak tanıması (problemli alanın işaretlenmesi, parça alınması, sıvı çekilmesi vb) değerini artırmaktadır.

fft99_mf5365666

Meme Kanserinde Biyopsi Yöntemleri

Mamografi ve diğer görüntüleme tetkikleri ile kanser olması muhtemel bir kitle saptanması halinde biyopsi yapılır. Bir çok biyopsi yöntemi vardır. İnce iğne, kalın iğne ve cerrahi biyopsiler vb. Her yöntemin kendine has avantajları ve dezavantajları mevcuttur. Lezyonun ne kadar şüpheli olduğuna, büyüklüğüne, yerleşim yerine, var olan lezyonların sayısına, eşlik eden medical durumlara ve doktor ve hastanın kararına göre biyopsinin çeşidine karar verilir. Biyopsi sonrası bazen biyopsi bölgesine klips ile işaret konulabilir. Bu daha sonra yapılacak mamografilere ve cerrahi ile çıkarılacak bölgeyi belirlemeye yol gösterici olacaktır.

İnce iğne aspirasyon biyopsisi

İnce iğne aspirasyon biyopsisinde, rutin kan tetkiklerinde kullanılan enjektörlerden de daha küçük bir iğne ile şüpheli kitleden biyopsi alınarak mikroskopik inceleme yapılır. Eğer biyopsi alınacak bölge, muayene ile palpe edilebiliyorsa, doktor direkt görüş altında, eliyle kitleyi takip ederek iğneyi ilerletir. Palpe edilemeyen kitlelerde US görüntülemenin kılavuzluğundan yararlanılabilir. Bu prosedür sırasında, lokal anestezi ile hastanın ağrı duymaması sağlanılmalıysa da bazen anestezi için yapılan enjeksiyonun, ince iğneden daha rahatsız edici olabileceği de göz önüne alınmalı buna göre karar verilmelidir.

İğne kist/kitlenin içine girdiğinde aspire edilir. Eğer berrak bir sıvı geliyorsa, bu muhtemel bir basit kisttir. Kanlı ya da bulanık sıvılar yine kiste işaret edebileceği gibi, çok nadiren kanser de olabilir.

İnce iğne aspirasyon biyopsisi uygulaması en kolay biyopsi türüdür ama tekniğe özgü bazı dezavantajlar da bulunmaktadır. Eğer iğne, kanser hücrelerine isabet etmemişse, kanseri atlayabilir.Ve aynı şekilde, biyopsi materyalinde kanser hücrelerine rastlanmış olsa bile, kanserin invazif olup olmadığı hakkında bir fikir vermez. Elde edilen hücre yetersiz ise, ek laboratuar testleri ve genetik testleri için de yeterli materyal yok demektir. Eğer ince ipne aspirasyon biyopsisinin yetersiz kaldığını düşünürse, uzman, ya ince iğne biyopsisini tekrarlamalı ya da başka bir yöntemi hastaya önermelidir.

Kor iğne biyopsisi

Kor biyopside, ince iğne aspirasyon biyopsisinde kullanılan biyopsi iğnesine nazaran daha büyük, silindir şeklinde bir iğne kullanılır. Biyopsi, doktorun elle palpe ettiği bir kitle üzerinden direkt görüş altında ya da ultrason v eya mamografi kılavuzluğunda yapılabilir. Bazı merkezlerde biyopsi MR kılavuzluğunda da yapılabilir.

Mamografi ile biyopsi alanı saptamak için çok fazla sayıda değişik açıda görüntüler alınıyorsa buna sterotaktik kor iğne biyopsi denir.

Kor biyopsi ile ince iğne biyopsisine kıyasla daha fazla doku örneği elde edilir bu da tanı koymada daha faydalıdır ancak bu teknik de bazı kanserleri atlayabilir.

kor iğne

Vakum yardımlı kor biyopsi bir başka seçenek olarak karşımıza çıkmaktadır. Alınan doku örneği prob içine yerleştirilmiş bir vakum etkili cihaz vasıtasıyla çekilir bu da daha fazla örnek alınmasını sağlar. Hastada herhangi bir dikiş olmaz ve yara izi çok küçüktür. Bu sayılanlar yöntemin avantajlarındandır.

Açık (cerrahi) biyopsi

Bazı durumlarda, kitlenin tümünün çıkarılarak mikroskobik olarak incelenmesi gerekli olabilir. Buna cerrahi (açık) biyopsi denir. Cerrah çoğu zaman hastalıklı olduğu düşünülen doku ile birlikte, sağlıklı meme dokusunu da çıkarır. Buna eksizyonel biyopsi denir. Eğer kitlenin tümümün biyopsi sırasında çıkarılmasına elvermeyecek kadar büyük ise kitlenin bir parçası çıkarılarak patolojiye gönderilebilir ki bunda da insizyonel biyopsi denir.

Nadir durumlarda, açık biyopsi, ofis koşullarında polikliniklerde lokal anestezi altında yapılabilir. Ancak çoğu zaman intravenöz sedasyon veya genel anestezi altında ameliyathane koşullarında yapılmaktadır.

Eğer kitle fizik muayene ile tespit edilemiyor ise, mamografi eşliğinde işaretleme yapılabilir. Buna işaretli ( tel ile işaretli) meme biyopsisi denir. Radyoloji bölümüne işaretleme yapılmak üzere gönderilen hastaya, tetkik öncesinde lokal anestezi uygulanır ve iğne mamografi kılavuzluğunda şüpheli alana yerleştirilir daha sonra bu iğne kılavuzluğunda şüpheli alanın merkezine işaret teli ilerletilir. İşaret telinin ucundaki küçük kanca benzeri yapı sayesinde telin yerinden oynamaması sağlanır. Cerrah, operasyon sırasında tel kılavuzluğunda kitleyi bulur ve çıkarır.

Cerrahi biyopsiler, şüphesiz iğne biyopsilerden daha invazif yöntemlerdir, işlem sonunda yara izi kalır ve birkaç dikişe ihtiyaç duyulur. Ayrıca büyük bir parçanın çıktığı da düşünülürse, memenin şekli ve yapısı da değişecektir.

Tüm biyopsilerin ortak bir yan etkisi vardır o da kanama riskidir. Biyopsi sonrası kanama olursa ani bir şişlik meydana gelir ve memede bir yumru ile kendini gösterebilir. Çoğu vakada bu durum kendini sınırlar ve hematom zamanla rezorbe olur ve oluşan şişlk ve morluk kısa zamanda iyileşecektir.

Lenf nodu biyopsisi

Eğer meme muayenesi sırasında aksiller lenf nodları büyümüş ve ele geliyorsa, kanserin lenf noduna yayılıp yayılmadığını araştırmak gerekebilir. Çoğu zaman memeden iğne biyopsi alınırken lenf nodundan da bir örnek alınması mümkündür.

Muayenede ele gelen bir lenf nodu olmasa bile, aksilla metastaz açısından araştırılır ve sentinel lenf nodu örneklemesi , meme cerrahisi sırasında lenf nodlarının metastaz açısından irdelenmesine imkan verir.

Tedavi Yöntemleri

TEDAVİ YÖNTEMLERİ

Meme kanserinde tedavinin temelini cerrahi prosedürler oluşturuyor. Yani hasta cerrahi şansını kaybetmediyse ilk adım cerrahidir. Son yıllarda meme kanseri cerrahisinde mümkün olduğu kadar meme koruyucu cerrahi uygulanıyor. Günümüzde giderek artarak kullanılan “sentinel lenf düğümü biyopsisi” sayesinde bölgesel lenf nodlarında metastaz olup olmadığı değerlendirilebiliyor. Böylece koltuk altı lenf bezlerinin çıkarılıp, çıkarılmayacağı ortaya çıkıyor. Bu da hastayı gereksiz bir cerrahi işlemden korumakla kalmayıp cerrahi sonrasında oluşabilecek ve hastanın yaşam kalitesini düşüren komplikasyonların da önüne geçilmiş oluyor.

Meme kanserinde de diğer tüm kanser türlerinde olduğu gibi tedavinin gerçekten bireyselleştirilmesi gerekiyor.

En ideal yöntem her meme kanseri hastasının, meme kanseri tedavisinde uzmanlaşmış multidisipliner bir ekip tarafından değerlendirilmesi ve tedaviye hastanın da katıldığı, taraf olduğu bir süreç sonunda karar verilmesi oluyor.  Araştırmalar, tedavinin uzlaşı ile belirlendiği hastalarda elde edilen klinik sonuçların daha iyi olduğunu gösteriyor.

Cerrahi tedavi

Meme kanserinin en temel tedavisi cerrahidir. Yapılacak ameliyatlar memedeki kitle ve koltukaltının durumuna göre çeşitlilikler gösterir. Meme kanserlerinin tümünde meme ve koltukaltına yapılacak ameliyat stratejileri ayrı ayrı belirlenmeli, ameliyat her iki bölgeyi de kapsamalıdır.

Buradan yola çıkarak memeye yapılacak ameliyatlar ikiye ayrılabilir.

  1. Meme koruyucu ameliyatlar: Memenin tümünün alınmadığı kitlenin genişçe çıkarıldığı ameliyatlardır.
  2. Memenin tümünün alındığı ameliyatlar: Memenin tümü ameliyatla çıkarılır.

Uygun hastalarda meme koruyucu ameliyatla memenin tümünün alındığı ameliyatlar arasında sağ kalım açısından herhangi bir fark yoktur.

Meme koruyucu cerrahi sonrası bölgesel yinelemeyi engellemek için, memenin geri kalanına radyoterapi verilmelidir.

Bazı durumlarda cerrahi tedavi öncesi ilaç tedavisi uygulanarak memede ileri derecede büyümüş olan tümör dokusu küçültülerek cerrahi tedaviye uygun hale getirilir. Bu yönteme neoadjuvan tedavi denir. Sonrasında küçülen kitle genişçe cerrahi tedavi ile çıkartılır.

Koltuk altına yapılan temel ameliyat koltuk altındaki lenf bezlerinin temizlenmesidir. Fakat son dönemlerde bekçi (sentinel) lenf nodu kavramı ortaya çıkmıştır. Tanımlamaya çalışırsak bekçi (sentinel) lenf nodu, meme kanserinin koltukaltına sıçrama ihtimali en yüksek olan lenf bezidir. Bekçi lenf nodunu ameliyat sırasında tespit edip, o anda patolojik olarak herhangi bir sıçrama (metastaz) olup olamadığını anlamak artık mümkündür.

Bu bilgiler ışığında koltuk altına yaklaşımı özetleyecek olursak;

  1. Ameliyat öncesi muayene veya diğer görüntüleme yöntemleri ile koltukaltında bir sıçrama (metastaz) tespit edilirse, koltukaltı lenf nodları temizlenmelidir.
  2. Ameliyat öncesi koltuk altı lenf bezlerinin durumu tam olarak aydınlatılamamışsa, hastaya bekçi lenf nodu örneklemesi yapılmalıdır. Bu durumda,
  • Bekçi lenf nodu temiz gelirse, koltuk altı temiz kabul edilir. Koltuk altındaki diğer lenf bezlerinin temizlenmesine gerek yoktur. Bu ameliyat sonrası kol hareketleri kısıtlamaya gerek yoktur. Kolun şişme (lenfödem) olasılığı çok düşüktür. Hasta açısından çok konforlu bir ameliyattır.
  • Bekçi lenf nodunda sıçrama (metastaz) saptanırsa, koltukaltındaki diğer lenf bezleri temizlenmelidir.

Meme rekonstrüksiyonu

Meme ameliyatında kaybedilen meme dokusu yeniden yapılandırılabiliyor (rekonstrüksiyon). Zamanlama olarak memenin alındığı ameliyatta ya da gerekli ek kemoterapi ve radyoterapi tamamlandıktan bir müddet sonra uygulanabiliyor. Rekononstrüksiyon için kişinin alt karın bölgesi gibi kendi dokuları ya da protezler kullanılabiliyor.

Medikal Tedavi (İlaç Tedavisi)

Meme kanseri ameliyat öncesi hastalık yayılımı açısından (metastaz açısından) değerlendirilir. Meme kanseri koltuk altı lenf bezleri dışında vücudun herhangi bir yerine yayıldıysa (karaciğer, akciğer, kemik vb) bazı özel durumlar dışında genellikle sınırlı ameliyatlar yapılır.  Hastalar ameliyat sonrası önlem amaçlı tedaviler acısından değerlendirilir. Meme kanseri erken evrede bile sistemik bir hastalık olarak kabul edilir. Çok erken evre olarak kabul edilen hastalarda bile kanda kanser hücrelerinin bulunabileceği gösterilmiştir. Kanser ameliyattan 10-20 yıl sonra bile yineleyeblmektedir. Bu nedenle ameliyat sonrası hastalara hastalığın yayılım riskini azaltmak amacıyla adjuvan tedavi olarak adlandırılan tedaviler uygulanır. Bu tedaviler,

  • kemoterapiler,
  • hormonal tedaviler
  • biyolojik ajanlar olarak gruplandırılır.

Hastaların bu tedavi seçeneklerinden hangisinin veya hangilerini kullanacağı, her hasta için ayrı olarak ameliyat sonrası değerlendirilir. Her hastaya verilen standart tek bir tedavi yoktur. Bu tedaviler meme kanserli hastanın hastalık evresi ve tümörün taşıdığı özelliklere göre seçilir. Tedavi seçiminde en çok yol gösterici olan faktörler:

  • Tümörün çapı,
  • Koltuk altı lenf bezi metastazı olup olmaması,
  • Hastanın menopoz durumu,
  • Patoloji bölümü tarafından yapılan özel boyamaların (estrojen reseptörü, HER-2) sonuçları, histolojik grade’dir (tümörün atipik hücreler tarafından zengin olma derecesi).
  • Ayrıca son yıllarda kullanıma giren oncotype dx ve mammaprin gibi meme kanseri dokusunda kişiye özel yapılan genetik testler de hastanın kemoterapiden mi yoksa hormonal tedaviden mi daha çok fayda göreceği göstermektedir. Bu testlerin uygun hastalarda kullanımı hastanın gereksiz kemoterapi kullanımının önleyebilmektedir.

Kemoterapi bazı durumlarda ameliyat öncesi de yapılabilir. Bu uygulama neoadjuvan tedavi olarak isimlendirilir. Hastanın meme koruyucu cerrahi istediği olması ancak tümör boyutunun büyük olması nedeni ile mümkün olmadığı durumlarda kemoterapi ameliyat öncesinde verilebilir. 4 veya 8 kür kemoterapi sonrası ameliyat yapılır. Neoadjuvan kemoterapinin bir üstünlüğü de kemoterapinin tümör üzerine etkinliğinin izlenebilmesidir.

Kemoterapi:

Hastaların meme kanseri tedavisi alırken genellikle en çok korktukları tedavi seçeneğidir. Güncel kemoterapi ilaçları ile kemoterapiye bağlı ölüm veya çok ciddi yan etki görülme riski çok nadirdir. Günümüzde ameliyat sonrası çoğu hastaya uygulanması önerilmektedir. Ameliyat sonrası genellikle bir ay içinde kemoterapiye başlanır. Hasta ve hasta yakınlarının yan etkiler açısından tedavi öncesi iyi bir eğitim almaları çok önemlidir. Hasta oluşabilecek yan etkilerle ilgili bilgi sahibi olmalı ve hangi durumda polikliniğe, gerekirse acil servise başvuracağını bilmelidir. Onkoloji uzmanın bilgilendirmesi dışında onkoloji hemşiresinden eğitim alınmalı ve hazırlanan kemoterapi el kitabının iyice incelenmesi önemlidir. Son yıllarda kullanıma giren bulantı önleyici ilaçlar sayesinde bulantı ve kusma artık kemoterapinin korkulan bir yan etkisi olmaktan çıkmıştır. Kemoterapi genellikle 21 günde bir uygulanır. Hastalığın durumuna göre 4-8 kez verilir. Bu da toplam 3-5 aylık kemoterapi süresine denk gelir.

Hormon Tedavisi:

Bazı meme kanseri hücreleri, içerdikleri hormon reseptörleri  aracılığı ile dişilik hormonu olan östrojene duyarlı olabilir. Yani, östrojen hormonu bu kanser hücrelerinin büyümelerine ve artmalarına neden olabilir. Hormon tedavisinde amaç, östrojen reseptörü içeren ve bu hormona duyarlı olan kanser tiplerinde, östrojen etkisini ortadan kaldırarak kanserin gelişmesinin önlenmesidir. Menopozda olmayan hastalarda genellikle 5 yıl süreyle tamoxifen tedavisi verilir. Tamoxifen alan hastaların kadın hastalıkları ve doğum bölümünce rahim kanseri gelişme riski açısından takip edilmesi gerekmektedir. Ayrıca  menopoza girmemiş östrojene duyarlı meme kanseri olan hastalarda kemoterapiden sonra, adet görmeyi engelleyen iğne tedavileri bir veya üç aydabir olarak 2-3 yıl boyunca kullanılmaktadır. Menopozdaki hastalarda letrazol ve anastrazol tabletleri  kullanılır. Reseptörleri negatif olan hastalarda hormonal tedavi yapılmaz.

Biyolojik Tedavi:

İnsan epidermal büyüme faktörü reseptörü-2 (HER-2)  meme kanseri hastalarının yaklaşık %20’sinde bulunur. HER-2 pozitif hastalar diğer hastalara göre artmış tekrarlama riskine sahiptir.  2000’li yıllarda ilk olarak metastatik hastalıkta kullanıma giren trastuzumab adlı ilaç son yıllarda erken evre meme kanserinde de kullanılmaya başlanmış olup tekrarlama riskini belirgin olarak azalmıştır. Halk arasında akıllı ilaç olarak bilinen bu ilacın klasik kemoterapilerin yaptığı saç dökülmesi ve bulantı kusma gibi yan etkileri yoktur. Nadir olarak kalp yetmezliği yapmaktadır ve hastalar üç ayda bir kardiyoloji tarafından bu yönden takip edilir.

Kemoterapinin meme kanserinde oynadığı rol

Meme kanserinin medikal tedavisinde,  kullanılan ilaçlar kemoterapiyle sınırlı kalmıyor.  Tedavi sırasında, hormon tedavisi ve hedefe yönelik ilaç tedavileri de kullanılıyor. İlaç tedavisi değişik evrelerde değişik amaçlarla kullanılıyor. Yaygın hastalıkta hedef, hastalığı kontrol altına alabilmektir. Hastalık lokal yani memeye sınırlıysa ve yayılmamış ise fakat hastalığın yayılmasıyla ilgili bir risk varsa o zamanda yine ilaç tedavisi kullanılıyor. Buradaki amaç, vücutta elde varolan teknolojiyle tespit edilememiş olan tümör hücrelerinin olabileceğini varsaymak ve bu hücreleri yok etmek oluyor. Böylece hastalığın lokal olarak geri gelme ve metastaz yapma riskini azaltmak hedefleniyor. Buna, ek tedavi anlamına gelen adjuvan kemoterapi deniyor.

Radyoterapi

Meme kanserinde radyoterapideki gelişmeler sonucunda diğer tedavilerde de önemli değişiklikler olmuştur. Bunların başında cerrahi uygulamadaki değişiklikler gelmektedir. Cerrahi olarak sadece tümörün gerekli emniyet sınırıyla çıkarma işlemi olan meme koruyucu cerrahinin mutlaka radyoterapi ile tamamlanması gerekmektedir. Yapılacak olan meme ışınlaması sonucu aynı memede hastalığın tekrarlama riski ortalama 3-4 kat azalmaktadır.

Özellikle 1990’lı yılların sonundaki araştırmalar, mastektomi (meme dokusunun tamamıyla çıkarılması) yapılan hastaların tedavi sonuçları ile meme koruyucu cerrahi ile birlikte yapılan meme ışınlaması tedavisinin sonuçlarının aynı olduğunu göstermiştir. Günümüzde lokalize (meme içinde yayılmamış) meme kanserindeki standart yaklaşım, uygun olan hastalarda meme koruyucu cerrahi ve sonrasında uygulanacak radyoterapi ve/veya kemoterapidir.

Meme kanserinde radyoterapi seçenekleri:

  • Mastektomi sonrası: Mastektomi ve koltukaltı lenf bezleri alınması sonrası radyoterapi genellikle aynı yerde tekrarlama ve başka yere yayılma riski yüksek olan hastalara yapılmaktadır. Radyoterapi kararı verilirken hastaya ve hastalığa bağlı risk faktörleri göz önüne alınmaktadır. Genellikle ışınlanan bölgeler göğüs duvarı ve/veya koltuk altı bölgeleridir. Bu tedavi ortalama 5 hafta sürmektedir ve genellikle kemoterapi bitiminde başlanmaktadır. En sık görülen yan etki cilt yanıklarıdır ve uygun tedavilerle iyileşmektedir.
  • Meme koruyucu cerrahi sonrası: Lokalize hastalıkta, meme ve tümör bölgesine radyasyon tedavisi yapılarak tekrarlama riski düşürülmektedir. Meme koruyucu cerrahi yapılan hastalarda ortalama 2 hafta sonra tedaviye başlanmaktadır ve tedavi süresi ortalama 30-33 gün sürmektedir. Bu tedavide de en sık görülen yan etki, cilt yanıklarıdır ayrıca meme ağrısı da sıklıkla gelişmektedir.

Meme kanseri radyoterapi teknikleri

  • 3-boyutlu konformal radyoterapi: Bu tedavi seçeneği bilgisayarlı planlama sistemi kullanılarak yapılmaktadır. Hastanın tedavi öncesi çekilen bilgisayarlı tomografisinde ışınlanması istenen bölgeler (meme ve/veya lenfatikler) ve ışınlanması istenmeyen bölgeler (akciğer ve kalp) tespit edilir ve buna göre uygun doz dağılımı sağlanarak radyoterapi uygulanmaktadır.
  • Yoğunluk ayarlı (IMRT)/görüntü kılavuzluğunda (IGRT) radyoterapi: Yine bilgisayarlı planlama sistemi kullanılmaktadır. Daha karışık bir uygulamadır. IMRT’de tedavi planlama süreci konformal planlamaya göre daha uzundur. IMRT’dehedeflenen asıl bölge dışındaki bölgeler daha az zarar görmektedir ancak tecrübeli ekip ve ekipmanlar eşliğinde yapılması gerekmektedir.
  • Brakiterapi: Tümöre veya tümör yatağına, uygun kateter veya balon (Mammosite®) yerleştirilerek riskli alanlara daha kısa sürede (ortalama 5 – 7 gün) yüksek doz ışın verilmesi işlemidir. Yerleştirilen kateter içerisinde radyoaktif kaynak belirlenen süre bekletilerek riskli bölgelere yeterli radyasyon verilebilmektedir. Brakiterapi işleminin yapılması için yeterli ekip (radyasyon onkoloji uzmanı, genel cerrah, radyoloji uzmanı, fizik mühendisi) ve ekipman (brakiterapi cihazı ve planlama sistemi) gerekmektedir.

Radyoterapinin yan etkileri

  • Cilt reaksiyonları: Radyoterapi sırasında görülen en sık yan etki cilt reaksiyonlarıdır. Cilt reaksiyonları hastadan hastaya değişmektedir. Cilde yakın tümörlerde veya göğüs duvarında tekrarlama riski yüksek olan hastalarda cilt dozunun yüksek olması gerekmektedir. Bu hastalarda sık görülen cilt reaksiyonları ciltte kızarıklık, kuru ve yaş cilt soyulmasıdır. Bu cilt reaksiyonları uygun ilaçlarla düzelip kalıcı hasara yol açmamaktadır. Meme koruyucu cerrahi yapılan hastalarda, en çok cilt reaksiyonu görülen bölge memenin katlantı bölgesi olup, bu bölgenin tedavi boyunca havalandırılarak kuru tutulması oluşabilecek cilt reaksiyonlarını azaltmaktadır. Cilt reaksiyonlarını arttıran önemli faktörlerden biri de radyoterapi öncesi verilen kemoterapi ilaçları ve hormon tedavileridir. En önemli faktör ise, kişisel hassasiyettir. Cilt reaksiyonları hastaların radyoterapiye duyarlılığına bağlı değişiklik göstermektedir.
  • Halsizlik, yorgunluk: Radyoterapi boyunca, daha önce verilen kemoterapi ilaçlarının etkisi ve olası sıvı kaybına bağlı olarak halsizlik ve yorgunluk görülebilmektedir. Bu etki kalıcı değildir ve tedavi bitiminde tamamen kaybolmaktadır.
  • Memede ödem ve ağrı: Meme koruyucu cerrahi yapılan hastalarda meme ışınlaması yapıldığında sıklıkla görülmektedir. Özellikle büyük memeli hastalarda ve/veya hormon tedavisi verilen hastalarda görülür. Meme ödemi tedavi sırasında görülmekte olup tedavi sonrasında haftalar içerisinde iyileşmektedir.
  • Kalp ve akciğer üzerine etkiler: Yeni tedavi planlama sistemleri sayesinde kalp ve akciğer dozlarında belirgin düşme elde edildiğinden dolayı çok ciddi yan etkiler beklenmemektedir. Özellikle idame tedavisi (trastuzumab) alan ve sol meme ışınlaması yapılan hastalarda kalp dozlarına özellikle dikkat edilmektedir.
Sentinel (Bekçi) Lenf Bezi Örneklemesi

Bekçi (sentinel) lenf düğümü :

Bekçi lenf düğümü (nodu), kanserin muhtemelen sıçrama yapması beklenen lenf düğümlerine verilen addır. Lenf düğümleri, lenf damarlarının birleşiminden oluşan ve bakteriler ile kanser hücreleri gibi zararlı hücreleri yakalayan yapılardır. Lenf düğümleri; boyun, koltukaltı, kasık, göğüs boşluğu ve karın içinde yer alırlar.

Meme kanserinde bekçi lenf düğümü biyopsisi ne amaçla yapılır?

Bekçi lenf düğümü biyopsisi, meme kanserinin muhtemelen sıçrama yapması beklenen koltukaltı lenf düğümlerinden yapılan biyopsidir.

Bu yöntem yakın zamanda uygulanmaya başlanmış olup  amacı; gereksiz  koltukaltı cerrahilerini engellemektir.

Sonucun ‘negatif’ olarak belirlenmesi, meme kanserinin bekçi lenf düğümlerine sıçramadığını gösterir ve bu durumda gereksiz yere lenf bezlerinin çıkartılmasının önüne geçilmiş olur. Buna karşın, sonucun ‘pozitif’ olarak belirlenmesi halinde koltukaltı lenf bezlerinin de çıkartılması gerekmektedir.

Meme kanserinde bekçi (sentinel) lenf düğümü (nodu) biyopsisi nasıl gerçekleştirilir

Sadece mavi boya (isosulfan mavisi veya metilen mavisi) veya radyoaktif bir madde ile birlikte uygulanabilir. Tümörün olduğu bölgeye veya meme başının altına mavi boya enjekte edilir. Boya 5-7 dk. içerisinde koltuk altındaki bekçi (sentinel) lenf bezine ulaşır. Sentinel lenf bezlerinin sayısı birden fazla olabilir; ortalama 2’dir.  Bu lenf bezleri çıkarılarak patoloji bölümü tarafından değerlendirilir ve  tümör hücreleri içerip içermedikleri araştırılır sonucuna göre koltukaltı cerrahisi yapılıp yapılmayacağına karar verilir.

Meme kanserinde bekçi (sentinel) lenf düğümü (nodu) biyopsisi ne tür avantajlar sağlar?

Bugün biliyoruz ki, tüm meme kanserlerinin yaklaşık olarak %60’ında ve erken evre meme kanserlerinin ise ortalama %75’inde tanı anında koltukaltı lenf bezlerinde yayılma yoktur. Bu hastalarda lenf bezi yayılımı olmadığı gösterilebilirse, koltukaltı cerrahisi yapılmasına gerek kalmaz. İşte bu amaç için geçtiğimiz yıllar içinde bekçi lenf bezi örneklenmesi tekniği geliştirilmiştir.

Bekçi lenf düğümü biyopsisi, meme kanseri cerrahi tedavisindeyapılan koltukaltı lenf düğümlerinin alınmasının getireceği yan etkilerden korunmayı sağlar. Koltukaltı lenf düğümlerinin alınması ile: kolun arkasında hissizlik (sinirlerin zedelenmesi nedeniyle), kolda uyuşma, hissizlik, kolda şişlik, enfeksiyon, kol toplardamarlarında yangı olması ve kürek kemiğinin yukarı doğru kalkması (sinir hasarı olursa) gibi oluşabilen yan etkilerden arınmayı sağlar.

Meme kanserinde bekçi (sentinel) lenf düğümü (nodu) biyopsisinde ne tür yan etkiler görülebilir?
Çıkartılan bekçi (sentinel) lenf düğümü (nodu) bölgesinde ağrı, morarma veya verilen mavi boya (metilen mavisi) veya radyoaktif maddeye karşı allerji görülebilir. Hastanın cildinde veya idrarında mavi renk ile boyanma görülebilir.

Sentinel lenf nodu örneklemesinin, koltukaltı lenf bezi tutulması olup olmadığını saptamaktaki güvenilirliği yapılan birçok çalışmada kanıtlanmıştır. Belli bir öğrenim süreci gerektirmektedir ancak doğru yapıldığında güvenli bir yöntemdir

Onkoplastik Cerrahi

Onkoplastik Cerrahi Nedir?

  • Meme kanserinin tedavisinde, kansere yönelik ameliyat ile birlikte eşzamanlı olarak yapılan meme estetik cerrahisi veya memenin yeniden yapılandırılmasıdır.

Onkoplastik Cerrahi Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

  • Meme kanserinin tedavisinde uygulanan özellikle radyoterapi, kemoterapi ve hormon tedavisindeki gelişmeler memenin tamamen alınmadan da tedavi edilebilirliğini sağlamıştır. Bu sayede meme kanserli hastalara uygulanan cerrahi tedavilerde estetik yöntemlerde kullanılabilir hale gelmiştir. Böylece onkoplastik cerrahi uygulamaları geliştirilmiştir.

Memenin yeniden yapılandırılması hangi yöntemlerle yapılır?

  • Silikon (Protez) yerleştirilmesi
  • Kendi vücut kısımlarının yerleştirilmesi (Karın sırt, kalça bölgesi), yani Flep ameliyatları
  • Memenin küçültülmesi (Redüksiyon Mammoplasti) ile tümörün çıkarılması

Onkoplastik Cerrahinin amaçları nelerdir?

  • Kanser açısından güvenli ameliyat yapmak
  • İyi Kozmetik sağlamak
  • Zor meme koruyucu ameliyatları daha yapılabilir hale getirmek

Onkoplastik Cerrahi Ameliyatları kanser açısından güvenli midir?

  • Evet Kanser açısından oldukça güvenli ameliyatlardır.
Hangi Teknolojilerden Yararlanılıyor?

Hangi teknolojilerden yararlanılıyor?

Meme kanserinde radyoterapi genellikle cerrahi sonrasında gerçekleştiriliyor. Buradaki tedavinin amacı mikroskobik boyutta var olabilecek tümörlerin önüne geçmek. Bunu yaparken de memenin korunması amacıyla kademeli doz veriliyor. Ancak eğer akciğer ya da karaciğere metastaz sözkonusu ise sadece kitleyi hedef alabilmek için radyocerrahi gerçekleştirilmesi gerekiyor. Truebeam teknolojisi farklı teknikleri üzerinde barındırdığı için bu işlemler tek bir cihaz üzerinden yapılabiliyor.

İyi Huylu Meme Hastalıkları

Meme Kistleri:

Meme süt üreten bezler ve üretilen sütü meme başına taşıyan kanallardan oluşur. Bu bezler ve kanalları yağ dokusu ile birlikte bağ dokusu çevreler. Bazı zamanlar memede sıvı ile dolu keseler oluşur ki bunlara meme kisti denilir. En sık menopoza girmemiş 35 yaşın üzerindeki kadınlarda görülür. Yerleşimi memenin derinlerine doğru ise sert kitle şeklinde hissedilir. Bazı kadınlarda kistler rahatsızlığa ve ağrıya neden olabilirler. Hatta bu kistler adet dönemi öncesi büyüyebilir ve daha hassas ve ağrılı olabilirler. Eğer memede bir kitle fark edilmişse, kist ile diğer kitlelere yönelik ayrımın yapılması gerekir. Meme Ultrasonografiografisi, 40 yaşın üzerinde mamografi gibi tetkikler bu ayırımı yapmada başvurulan yöntemlerdir. Kistler zaman içinde küçülmüyor hatta büyüyor ise içindeki sıvı iğne ile çekilir. Bu şekilde ağrı azalır hatta kesilebilir. İçeriden alınan sıvı incelenmek üzere laboratuara gönderilebilir. Eğer kan saptanırsa meme kanserine işaret ediyor olabilir. Ancak genellikle memede kist bulunması memede kanser riskini artırmamaktadır. Bu sebeplerden dolayı takip ve tedavisi bu konuda uzman hekimler tarafından yapılmalıdır.

Memenin Fibroadenomu:

Fibroadenomlar lastik kıvamlı, sınırları belirgin, yuvarlak veya lobüle, iyi huylu kitlelerdir. Ağrısızdırlar. Elle muayene edildiğinde çok hareketli oldukları görülür. Sıklıkla genç bayanlarda görülür. Bazen birden fazla olabilirler. Çoğunluğu 1-3 cm çapındadır. Zaman zaman genç bayanlarda büyük boyutlara ulaşabilirler. Bunlara dev ya da jüvenil fibroadenomlar denir. Fibroadenomlar memenin daha çok destek bağ dokusundan gelişen iyi huylu yumrularıdır. Memede fibroadenom varlığı, kişinin gelecekte meme kanseri olma riskini arttırmaz. Tanıda en sık kullanılan yöntem ultrasonografidir. Ultrasonografi, genel olarak fibroadenomların kistlerden ayırımında kullanılır. Gerektiğinde, iğne biyopsileri kullanılabilir. Tanıda şüphe bırakmayan, küçük boyutlu olan fibroadenomlar izlenebilir. Kesin tedavisi cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Sıklıkla estetik kaygılar veya büyüdüğü için çıkarılırlar. Lokal anestezi altında çıkarılmaları en çok tercih edilen yöntemdir. Hastanın yaşı küçük, fibroadenom büyük ise genel anestezi kullanılabilir. Yineleme olursa, fibroadenomlara çok benzeyen filloides tümör olabileceği düşünülmelidir.

 Granülomatöz Mastit:

 Granülomatöz mastit, memenin nedeni çok iyi aydınlatılamamış nadir görülen inflamatuvar (iltihabi) hastalıklarındandır. Granülomatöz mastitler nedeni bilinen ve nedeni bilinmeyen (İdyopatik) olarak ikiye ayrılmışlardır.

 Nedeni bilinen granülomatöz mastitler tüberküloz, sarkoidoz, Wegener granülamatozu,  yabancı cisim, mantar ve parazitik enfeksiyonlar sonrası gelişebilir. Bunlara ek olarak sigara içen, doğum kontrol hapı kullanan ve yeni doğum yapmış bayanlarda görülebilirler.

Sebebi bilinmeyen (İdyopatik)  granülomatöz mastit tanısı diğer etkenlerin dışlanması ve biyopside granülamatöz inflamasyonla beraber kronik lobülit saptanması ile konur .

 İyi huylu bir durum olmasına rağmen meme kanserlerini taklit etme özellikleri ile beraber memede apse, sinüs oluşumu ve selülit gelişmesine neden olabilmektedir. Meme kanserini taklit etmesi nedeniyle de bu tanıyı dışlama amaçlı tekrarlayan biyopsilere gereksinim duyulabilmektedir . İdyopatik granülomatöz mastit için uygun tedavi yöntemi net olmamakla beraber hastalıklı alanın cerrahi olarak çıkartılması en çok önerilen tedavi yöntemidir. Bununla beraber, steroidlerin tedaviye eklenip eklenmemesi halen tartışmalıdır.

 Filloides Tümör:

 Filloides tümörleri, memenin nadir görülen fibroepitelyal tümörleridir. Tüm meme tümörlerinin %  0.3-1’ini oluştururlar. Klinik olarak davranışları değişkenlik gösterir. Fibroadenoma benzer şekilde selim gidiş gösterebildikleri gibi, metastaz (sıçrama) yapma eğiliminde de olabilirler. Histolojik olarak yapısal özelliklerine göre, benign (iyi huylu), sınırda malign (kötü huylu) ve malign olarak sınıflandırılırlar. Hiçbir morfolojik ve radyolojik bulgu, filloides tümörlerin  biyolojik davranışını öngörmede tam olarak güvenilir değildir.

Kalın iğne biyopsisi tecrübeli patologların elinde yanılma payı olmasına rağmen tanıda yardımcıdır. Son dönemlerde özellikle malign (kötü huylu) filloides tümörlerin tanısında  magnetik Rezonans (MRG)’ın duyarlılığı artmaktadır.

 Genelde 35-55 yaş arası kadınlarda görülürler. Filloides tümörlerin en temel tedavisi cerrahidir. Ameliyat öncesi tanı doğru konulursa, kitlenin geniş eksizyonu genellikle tercih edilen cerrahi yöntemdir.

 Memebaşı Dermatozları:

Memebaşı dermatozları oldukça nadirdir ve her birinin makroskobik görüntüsü birbirine benzediğinden ayırıcı tanılar büyük önem taşımaktadır. Genellikle erkendönemde  lezyonlar pullu ve kızarıklık şeklinde olup, inflamatuvar (iltihabi) deri lezyonları veya memebaşı ekzemaları ile karıştırılabilirler.

Kötü huylu olanları  Paget hastalıkları olarak adlandırılır (Bkz Memebaşı kanserleri)

İyi huylu olanlara, memebaşı adenomları, molluscum contagiosum,  fibrom, epidermal kist, hücrsel mavi nevüsleri örnek verilebilir. Tedavileri bölgesel tedaviler şeklindedir.

Meme Ağrısı:

Pek çok kadın meme hassasiyeti veya meme ağrısı yaşar.  Bu ağrılar adet dönemlerine göre periyodik olarak tekrarlayan ağrılar olabileceği gibi, adet döneminden bağımsız ağrılar şeklinde de kendini gösterebilir.

Periyodik ağrı tipi; sıklıkla genç kadınlarda görülür ve çoğu zaman her iki memede birden memelerde gerginlik, hassasiyet şeklinde hissedilir.  Ağrılar genellikle kola ve koltuk altına yayılır. Bu tip ağrının başlıca gösterilebilen nedeni, memelerin kistik yapıda olmasıdır. Tamamen iyi huylu olan bu durum, menopozla birlikte sona erer.

Periyodik olmayan ağrı tipi;  30-50 yaşa arası kadınlarda sık görülür. Çoğu kez tek bir memede olur.  Sıklıkla memenin belirli bir bölgesinde hissedilen keskin ve batıcı bir ağrı olarak hissedilir. En sık nedenleri fibroadenomlar ve basit kistlerdir. Her ikisi de iyi huylu durumlardır.

Tüm meme ağrıları menopozdan önce daha sık görülür. Kullanılmakta olan hormon ilaçlarından ya da kişinin kendi hormon düzeyinden etkilenerek artabilir.  Her türlü fiziksel ve ruhsal stres meme ağrısını arttırabilir.

Meme ağrısı  ile kanser ilişkisi var mıdır?

Halk arasında yaygın inanıldığı şekliye, ağrı ile kanser arasında bağlantı kurmak doğru değildir. Memede var olan her türlü iyi veya kötü huylu oluşum, ağrılı veya ağrısız olabilir.

İyi huylu meme ağrısını azaltmak için ne yapabiliriz?

Meme hastalılkları uzmanınca yapılan değerlendirmenin ardından uygun görülmesi halinde verilecek bazı hormon veya hormon baskılama ilaçlarının yanı sıra, kahve tüketiminin azaltılması, beslenme içindeki yağ oranının azaltılması ve düzenli egzersiz yapılmasının meme ağrısı üzerine olumlu etkileri gösterilmiştir.

Meme Başı Akıntısı:

Emzirme ve gebelik gibi olağan durumlar dışında meme başından çeşitli özellikte sıvı gelmesi durumudur. Bu durum sıklıkla kadınlarda endişe yarattığı halde çoğu kez masum sebeplerden kaynaklanır. Sıklıkla hormonsal sebepli ve iki taraflı olan meme başı akıntısı, genellikle meme başının sıkılmasıyla artar. En sık hormon dışı meme başı akıntısı nedenleri olan meme kanalı genişlemesi (duktal ektazi) ve kanal içi siğilleri (intraduktal papillom) sıklıkla tek taraflı görülür. Akıntı, şeffaf, sarı, yeşil, beyaz olabilir. Akıntının rengi kesinlikle altta yatan durumun iyi ya da kötü olması konusunda fikir vermez. Kanlı meme başı akıntısı hiçbir zaman normal kabul edilmez.

Meme başı akıntısının başlıca nedenleri şunlardır:

  • Memenin fibrokistik değişiklikleri: Meme dokusu içinde süt yapan bezlerin dış kısmında destek bağ dokusunun sıkılaşması ve aralarında içi sıvı dolu minik keseciklerin oluşması durumudur. Meme başına gelen süt kanallarında sıvı birikimi ve meme başından akmasına neden olabilir.
  • Galaktore: Memenin gebelik ve emzirme dönemi dışında süt üretmesi durumu. Bu durum, beyinde bir bezin (hipofiz bezi) fazla çalışmasına neden olan tümörler olması, bazı ilaç kullanımları ve madde bağımlılıkları (esrar gibi), anason ve rezene kullanımı, tiroid bezinin az çalışması halleri gibi durumlarda görülür.
  • Memenin iltihabi durumları (meme apseleri): Daha çok emzirme döneminde görülmekle birlikte, diğer dönemlerde de görülebilir.
  • Süt kanalı genişlemeleri (duktal ektazi): Tipik olarak menopoza yaklaşan kadınlarda (40-50 yaş civarı) görülen meme başı altındaki süt kanalarının yıllar içinde giderek genişlemesiyle görülen bir durumdur.
  • Kanal içi siğilleri (intraduktal papillom): Süt kanallarının birleşim yerinde meme başının altında kanal içinde oluşan yumrulardır. İyi huyludur. Kadınlarda meme başı akıntısının en sık nedenidir. Kanal içinin iltihaplanması halinde akıntı kanlı hal alabilir.

Nadir olmakla birlikte önemli bir ayrıntı, meme kanalı içinin veya meme başının kötü huylu hastalıklarında da meme başı akıntısının görülebiliyor olmasıdır. Meme başı akıntısının sebebi sıklıkla iyi huylu değişikliklerdir, ancak meme kanserinin habercisi de olabilir.

Loğusalıkta Meme:

Gebeliğin sonlarına doğru emzirme için hazır hale gelen ve bu süreçte hormonal değişimlerin etkisinde gergin hale gelen memelerde, doğum ve emzirmenin başlamasıyla birlikte bir takım sorunlar ortaya çıkar. Bunlar meme başında oluşan çatlaklar, meme kanallarınca ilerleyen mikropların oluşturduğu meme içi abseleri ve kimi kez de memedeki sütün yeterince boşaltılamamasının neden olduğu süt ateşi (süt absesi) halleridir.

Bu durumdan kaçınmak için yapılması gereken, emzirme sonrası meme başı temizliğinin yapılması, oluşan küçük çatlakların bakımı ve böylelikle meme absesi oluşumunun önüne geçilmesidir. Boşalmayan memelerin sağılması ile memelerde süt birikiminin önüne geçilmesi de memede apse oluşmasını engellemenin en etkili yoludur.

Memenin bir kısmı veya tamamını kaplayan, hızlı gelişen ısı artışı, şişlik, ağrı tablosu ile kendini gösteren meme apsesinde, tedavi çoğu kez iltihabın boşaltılması, kalan mikrop bulaşığının da antibiyotikle kurutulmasını gerektirir.

Meme ucunun içe çökük ve küçük olması başta sorun gibi görünürken, emzirmenin erken döneminde ısrarcı şekilde emzirmenin sağlanması ile sorun çoğu kez kendiliğinden ortadan kalkar. Çok nadiren meme ucu çökük olduğu için hiç emzirememiş annelerde, ikinci bebek öncesinde küçük cerrahi girişimlerle meme ucu düzeltmesi gerekebilir.

Meme başının çok büyük ve çıkıntılı olması da erken dönem emzirme sorunu oluşturabilir. Bu durumda bebek sadece memenin çıkıntılı uç kısmını alıp emeceği için süt yapımı için gereken meme ucu çevresindeki koyu renkli baş kısmı uyarılmayacaktır. İnatçı ve uygun teknikle emzirme ile bu sorun çözülebilir.

Jinekomasti (Erkekte meme büyümesi):

Jinekomasti, erkeklerde meme dokusunun gelişimi ve kadın memesine benzer bir görünüm kazanmasıdır. Tek veya her iki memede oluşabilir. Fizyolojik jinekomasti, yenidoğan dönemi, puberte dönemi ve yaşlılıkta en çok görülür. Esas neden artmış östrojen hormonu uyarısıdır. Genellikle büyüyen memede biraz hassasiyet vardır. Jinekomasti erkek meme kanserine eğilim yaratmaz ancak bazı genetik hastalıklarla birliktelik durumunda (Klinefelter sendromu, Reifenstein sendromu) meme kanseri riski artar.

Patolojik jinekomasti, östrojen fazlalığı yaratan tümörlerde (testis, böbreküstü bezi, karaciğer tümörü), androjen (erkeklik hormonu) eksikliği durumlarında (testisin fonksiyon göstermemesi, Klinefelter sendromu gibi doğuştan gelen genetik hastalıklar) ve bazı ilaçların yan etkisine bağlı olarak ta gelişebilir. Tedavide, meme başının etrafından girilerek meme dokusu alınır. Büyük jinekomastilerde ise meme başı korunarak meme dokusu ve meme derisi beraber çıkarılır.